Column Agnes: ‘De rede(n) voor logica’

Het is jullie waarschijnlijk niet ontgaan, maar in maart mogen we allemaal weer naar de stembus voor de gemeenteraadsverkiezingen. Ditmaal stemmen we niet alleen voor de gemeenteraad, we mogen ook stemmen over de zogenaamde ‘Sleepwet’. Je weet wel, die wet over wat voor informatie de overheid (lees: de AIVD) allemaal over burgers mag verzamelen. Mocht je er nog niets over hebben gehoord, kijk voor de lol de filmpjes van Arjen Lubach.[1] Niets over deze Sleeptwet, nee ik wil graag aandacht schenken aan de manier waarop politici reageren op een nieuw referendum. In de politieke arena is het referendum een middel met twee gezichten. Enerzijds is het referendum hét toonbeeld van directe democratie en een middel om het geluid van het volk te (laten) horen. Dat is het aantrekkelijke gezicht van het referendum. Toen we echter daadwerkelijk naar de stembus mochten voor het associatieverdrag met Oekraïne kwamen ook de lelijke pukkeltjes en vlekjes tevoorschijn. Bij een ingewikkelde vraag weet Jan met de pet eigenlijk helemaal niet waar het over gaat. Sterker nog, dat verdrag bevatte ongeveer 300 pagina’s (!), dus er was waarschijnlijk een handjevol mensen in Nederland die echt wist waar het over ging.

Gelukkig is het referendum slechts raadgevend en kan de regering ermee doen wat ze wil. Alhoewel, het kan in de wet dan wel staan dat het raadgevend is, maar Buma van het CDA heeft meerdere malen, toen nog onderdeel van de oppositie, gesteld dat democratisch gezien de uitslag van het referendum niet zomaar kan worden genegeerd. Inmiddels zijn we ruim een jaar en een verkiezingsronde verder, en nu blijkt ineens dat Buma als een blad aan de boom is gedraaid en de uitslag van het referendum wil negeren. Ja, begrijpelijk, zou je kunnen zeggen, Buma en zijn partij zitten nu in de regering, hebben andere belangen en daarom ook een ander standpunt. En van standpunt veranderen is heel menselijk, dat noemt men voortschrijdend inzicht. Ik zou het daarentegen eerder bestempelen als hypocrisie of opportunisme.

Zeker, ik denk dat we allemaal wel eens van mening zijn veranderd in ons leven. Ik vond het als puber echt belachelijk dat mijn ouders altijd maar moesten weten waar ik uithing – nu begrijp ik die wens veel beter. Dat noemt men dan voortschrijdend inzicht. Maar als je het terecht vindt dat mensen die door rood rijden een boete krijgen, maar wanneer je zelf in het bezit van een auto bent boos wordt als je een boete krijgt, dan is dat hypocriet. Dat is geen voortschrijdend inzicht, dat is verschillende maten nemen voor jezelf en de rest. Er zit dus een wezenlijk verschil tussen hypocriet zijn of voortschrijdend inzicht hebben. Voortschrijdend inzicht is je mening aanpassen aan de hand van nieuwe informatie of inzichten, hypocrisie is verschillende maatstaven voor jezelf en voor anderen erop nahouden. Opportunisme lijkt hier enorm op. Dat is zonder principes of waarden je mening aanpassen aan de situatie die zich voordoet (en dan op de manier die voor jou het beste uitkomt).

Toen Buma in de oppositie zat, kwam het hem enorm goed uit om te zeggen dat een uitslag van het referendum niet zomaar kan worden genegeerd, omdat hij wist dat het lastig zou worden voor de zittende regering om op een juiste manier om te gaan met een ‘nee-uitslag’.  Nu zit zijn partij zelf in de regering en weet hij nog steeds hoe lastig het kan zijn om met zo’n uitslag om te gaan, maar plots verschiet hij van kleur. Hij zegt dat hij de uitslag, welke deze ook is, naast zich neerlegt! Het ene jaar zegt hij dus dat de regering democratisch gezien de uitslag niet naast zich neer kan leggen, en het andere jaar zegt hij dat het wel kan! Wat is dan waar?

Je zou je kunnen afvragen wat dat nou boeit. Dat gebeurt toch aan de lopende band, dat meninghoppen? De vraag is daarom wat nou de zin en onzin is van logisch redeneren. Wat is de reden voor logica? Een oeroude vraag waar zelfs de oude Grieken al over nadachten. De makkelijkste manier om die vragen te beantwoorden is om te beschouwen wat er zou gebeuren als we niet consequent/logisch zijn. Ik waarschuw alvast, het antwoord is vrij dramatisch.

Zonder logica is alles waarheid en daarom ook alles een onwaarheid.

Zoals ik al zei klinkt dit antwoord vrij dramatisch, maar deze is mathematisch heel gemakkelijk uit te leggen. Dat zal ik daarom ook doen en daarna leg ik het voorbeeld van Buma er nog eens naast. We weten allemaal dat 1+1=2. Dat is logisch. Stel je voor dat morgen 1+1=2 blijft, maar dat 1+1 = ook niet 2 kan zijn. Wat is 1+1 dan? Is dat 2 of is dat niet 2? Als dan 1+1=2 is, maar ook 1+1 = niet 2, dan is alles wat er tussen 2 en iets anders zit ineens de uitkomst van 1+1.

Of een ander abstract voorbeeld: Als iemand de ene dag zegt dat van een bepaalde vraag antwoord A de waarheid is en de andere dag dat niet A (bijvoorbeeld B) de waarheid is, dan is ineens alles van A tot Z de waarheid. Het kan namelijk A zijn, maar ook niet A. Dat betekent dat als je het toepast op het voorbeeld van Buma, we eigenlijk helemaal niet weten wat er nou democratisch is geoorloofd bij de uitslag van een referendum. Want een uitslag kan volgens hem worden genegeerd, maar ook niet worden genegeerd. En alles wat daar tussenin zou zitten kan ook. Nu hebben we het gelukkig over Buma die iets als waarheid presenteert wat geen directe implicaties heeft voor de burgers, maar we wel weten dat er geen discussie te voeren is met deze man. Als je dit soort inconsequenties echter toepast op wetgeving, dan is er natuurlijk geen touw aan vast te knopen. In feite, als je het tot het extreme zou doortrekken, zouden we alle grip op de maatschappij verliezen. Alles wordt dan immers waarheid en niet de waarheid.

Naast het verlies van de grip op de maatschappij als wetten en regels niet logisch zijn, zijn er nog drie andere argumenten die pleiten voor logica.

  1. Juridisch/ethisch argument: Als we logica volgen, dan geldt uit de logica dat voor iedereen hetzelfde geldt. Dat klinkt vrij communistisch, maar in feite komt het erop neer dat als er op een bordje staat ‘hondenbezitters mogen het park in’ dat dit volgens de logica betekent dat alle mensen met honden het park in mogen. Het is dan niet zo dat de meeste hondenbezitters het park in mogen, maar sommigen er toch niet in mogen. Als je dan als hondenbezitter het park niet in mag, maar een ander wel, dan ontstaat er willekeur, niet iedereen is gelijk. Nog erger kan zijn als de ene dag hondenbezitter A het park in mag en de volgende dag hondenbezitter B. Hoe weet je dan nog wat waar is en wat niet, welke rechten heb je als hondenbezitter nog? Als je dan kijkt naar onze Grondwet, die voor iedereen geldt, dan móet je wel stellen dat je de logica op iedereen moet toepassen. Voor iedereen geldt dan bijvoorbeeld de vrijheid van meningsuiting en vrijheid van geloof. Dan kan het niet zo zijn dat het voor de een net even wat anders geldt dan voor de ander. Zoals we namelijk hebben gezien bij de hondenbezitter wordt jouw eigen positie namelijk op de tocht gezet als iemand die in gelijke positie verkeert anders wordt behandeld. En dan is ineens alles waarheid of onwaarheid en weet je niet meer wie welke rechten heeft.
  2. Economisch argument: Wij richten ons leven in op basis van bepaalde aannames. Er zijn bepaalde ‘wetmatigheden’ in onze hoofden en die baseren we op logische systemen. Sommige wetmatigheden volgen uit de natuurkunde: een appel valt van de boom (zwaartekracht). Sommige wetmatigheden volgen uit sociale omgangsvormen. Als ik jou groet, dan groet jij mij (beleefdheid). De logica en systemen die we in onze hoofden creëren die uiten zich in gedragslijnen, leefregels en soms zelfs wetten. Mensen gaan zich dan gedragen naar die logische systemen. Dan baseren we ons gedrag op een redenatie naar de weg van de minste weerstand (dat is wat mensen nou eenmaal doen). Als die logische systemen dan veranderen, betekent dat, als we dit niet hadden verwacht, een economisch verlies. Onze weg van de minste weerstand is immers anders dan we hadden verwacht en dat kost moeite.
  3. Psychologisch argument: Als alles volgens logische lijnen gaat, kunnen we niet alleen ons leven zo inrichten dat we het meest economisch leven. Ons leven wordt er ook gemakkelijker van. Als we weten wat we kunnen verwachten door logische redenaties, dan is het leven een stuk makkelijker en kost het minder denkkracht. Je stelt je bijvoorbeeld in op 5 dagen werken en 2 dagen weekend. Als je dat vooraf niet weet, wordt het al lastiger. Hoe meer er onvoorspelbaar is, hoe lastiger het leven voor onze hersenen wordt. De een kan er beter mee omgaan dan de ander, maar onvoorspelbaarheid vraagt nou eenmaal iets van onze denkcapaciteit.

Dan kan de simpele oplossing zijn, wees in grote lijnen gewoon logisch en maak het niet al te gek in de onlogica. Dat lijkt een aantrekkelijke oplossing, maar precies dat is in zichzelf al niet logisch. Als de kleine dingen al niet kloppen, hoe moet het dan in het grote geheel? Het is alsof je aan een scheidsrechter vraagt om kleine overtredingen, zoals een bal die nipt over de lijn gaat, niet of niet consequent te bestraffen, maar een grove overtreding wel. Is het namelijk wel logisch om al die kleine dingen niet logisch te veroordelen, en de grote dingen wel? En als dat dan al zo zou zijn, waar leg je de grens? Is die logisch te bepalen? Ik denk van niet, niet zonder dat je op het ethisch argument stuit. Met consequent en logisch zijn vermijd je, zoals ik hiervoor al constateerde, die willekeur.

Dus om even terug te gaan, wat is nou het gevolg voor Buma? Omdat hij de logica over referenda op de tocht heeft gezet, weten we nu helemaal niet meer wat we aan die man hebben in de toekomst. Ook over andere onderwerpen kan je je afvragen of zijn uitspraken wel betrouwbaar zijn. Ik zou dus zeggen, als je serieus genomen wilt worden en nog geen goed voornemen hebt voor 2018: Wees logisch! Dat is toch alleen maar logisch!

[1] https://www.youtube.com/watch?v=plLyjO0Qt7k. Oja, en deze: https://www.youtube.com/watch?v=SdASXiLdOzk&t=328s.

No Comments Yet

Comments are closed

Contact
Postbus 1738
3000 DR Rotterdam
(T) 010- 408 14 69
(E) aanslag@christiaanse-taxateur.nl


Sponsors
banner 280 x 60 banner 280 x 60