Column Agnes: Gelijke rechten

Afgelopen herfst was ik bijna klaar met mijn master en dan moet een mens wat met zijn tijd. Voordat je een saai en burgerlijk leven wilt leiden, ga je op zoek naar jezelf. Dat doe je natuurlijk niet in Nederland, want dat is niet spannend. Daarvoor heb je natuurlijk een exotische bestemming zoals Vietnam nodig. Om naast het consumeren van alcohol toch nog wat aan deze zelfontdekking te doen, las ik een boek over filosofen (want in Nederland kom je daar natuurlijk niet aan toe). In dit boek las ik over Protagoras, een Griekse filosoof, die het volgende stelde:

 

De mens is de maat van alle dingen.”

 

Wie deze stelling goed leest vindt de relativiteitstheorie van Einstein terug. Hoe iemand een fenomeen waarneemt en beoordeelt, is afhankelijk van zijn of haar situatie. Veel omstandigheden kunnen niet daarom op een eenduidige manier worden beoordeeld. Een oordeel wordt immers geveld door de mens en ook objectieve maatstaven worden vastgesteld door de mens. Wat de één dus als inhumaan beschouwt, is voor de ander normaal – denk aan een kannibaal bijvoorbeeld. Dat wat voor de één geldt, hoeft dus niet voor de ander te gelden. Dit kan gelden voor ethische kwesties, rechtvaardigheid, maar zou dit dan ook gelden voor gelijkheid in het algemeen? Ik was inmiddels het begrip gelijkheid aan het overdenken, want ook in Azië werd ik geconfronteerd met de misère en tegenspoed van andere bevolkingsgroepen. Niet alleen de vluchtelingencrisis in Europa, maar ook de armoede van Azië spoorde mij daartoe aan.

 

Afijn, terug naar gelijkheid. Is dit dan ook relatief, zodat ongelijkheid voor mij wel gelijkheid voor een ander betekent? Relativiteit is, denk ik, de mate van een maat. Bij gelijkheid is er geen sprake van een maat: iedereen is dezelfde maat. Dus gelijkheid is juist het ontbreken van die relativiteit, zij is daar niet aan onderhevig, en, zoals het woord het dus al zegt, is het begrip gelijkheid voor iedereen hetzelfde – gelijk.

 

Maar waarom verdient ieder mens eigenlijk gelijke rechten? Wat is de rechtvaardigingsgrond om te betogen dat ieder mens gelijk is, terwijl op basis van de breed geaccepteerde evolutietheorie van Darwin toch betoogd zou kunnen worden dat de mensheid is gekomen waar ze nu is juist vanwege het feit dat we niet gelijk zijn?

 

Zware kost voor een CT-column, maar ik vind het de moeite waard om met jullie te delen. Want eigenlijk weet ik het zeker: iedereen verdient gelijke rechten (de discussie over gelijke kansen laat ik vandaag even links liggen). Echter, zoals ik dat op de basisschool braaf heb geleerd, stel ik ook bij deze stelling de waarom-vraag. Waarom is ieder mens gelijk? Of, anders gezegd, waarom verdient ieder mens gelijke rechten? Tot mijn grote verbazing had ik geen klip en klaar antwoord op deze vraag; behalve dan dat ik dat zelf wel eerlijk vond. Maar dat oordeel zou toch meer moeten omvatten dan een puur instinctief gevoel? Uiteraard ben mij op de hoogte van artikel 1 van de Nederlandse Grondwet, van het Europese Verdrag van de Rechten van de Mens en de talloze andere verdragen en verklaringen waarin duidelijk wordt gesteld dat alle mensen gelijk zijn. Toch wil ik deze stelling uitdagen en uitwerken, want een groot filosoof, Kierkegaard, zei ooit: “Omnibus dubitandum est.” Er moet aan alles getwijfeld worden.

 

Het bestaansrecht van de mens is voor mij het startpunt om deze vraag te beantwoorden. Het bestaansrecht van de mens is de evolutie. Wij zijn van een eencellig organisme, een amoebe, uitgegroeid tot een complex levend wezen met gedachten, gevoelens, principes, idealen en al het andere wat er in de hersenen van de mens tot stand komt.

De mensheid is zoals hoe en waar zij is, vanwege de voortdurende innovatie van zichzelf gedurende vele millennia – wat zij beter heeft gedaan dan ieder ander organisme. In de evolutietheorie van Darwin, ookwel ‘survival of the fittest’ genoemd, staan de verschillen tussen organismen – en dus ook mensen – centraal. Doordat de oermens die zich beter kon aanpassen, intelligenter was en effectiever en efficiënter met uitdagingen omging, heeft de mensheid zichzelf geïnnoveerd en ontwikkeld tot een betere versie van zichzelf. Die verschillen tussen mensen zijn dus noodzakelijk gebleken om iedere keer weer die stap in de evolutie te kunnen zetten. Sla ik, en met mij velen, de plank dan volledig mis met de overtuiging dat we allemaal gelijk zijn en in dat geval gelijke rechten zouden moeten hebben?

 

Nee, dat denk ik niet. Eenieder die mij kent, weet dat ik geen enkele discussie zonder slag of stoot opgeef, zo ook niet deze discussie met mezelf. Het bovenstaande betoog draagt juist bij aan de overtuiging dat iedereen gelijke rechten verdient. Imperfecte informatievoorziening speelt hierin een sleutelrol. Niemand kan immers de toekomst voorspellen (alhoewel er voldoende ongure types zijn die het tegendeel beweren, maar dat terzijde). De toekomst is onzeker en bij de geboorte van iedere baby is zijn of haar aandeel en bijdrage aan onze maatschappij onzeker. Niet alleen bij de geboorte, maar ook als je 100 bent kan morgen jouw bijdrage nog anders blijken dan vandaag lijkt. Alleen al om de onzekerheid van de bijdrage van ieder mens aan onze maatschappij dient elke mensenleven te starten met gelijke rechten en waardigheid. En niet alleen de onduidelijkheid van het bestaan en ontstaan van die bijdrage is onderdeel van het recht op gelijkheid, ook de meetbaarheid hiervan is een heikelpunt. Alleen al vanwege deze informatieimperfectie is het beste uitgangspunt gelijke rechten voor alle mensen. Maar het belangrijkste is misschien wel dat juist vanwege evolutie ieder mensenleven gekoesterd moet worden en iedereen als gelijke moet worden behandeld, we weten immers niet wat de toekomst voor ons in petto heeft.

 

Deze column is te kort om een compleet betoog met alle voor- en tegenargumenten te houden, maar ik hoop dat dit weer een extra kleur geeft aan uw meningvorming wanneer het bijvoorbeeld in Europa weer gaat over de vluchtelingencrisis of over kindsoldaten in Afrika. Oja, en ik beloof dat mijn volgende column weer een luchtig thema heeft. Een fijne lente gewenst!

 

Met vriendelijke groet,

Agnes Maassen

 

Door: Agnes Maassen

 

 

No Comments Yet

Comments are closed

Contact
Postbus 1738
3000 DR Rotterdam
(T) 010- 408 14 69
(E) aanslag@christiaanse-taxateur.nl


Sponsors
banner 280 x 60 banner 280 x 60